ଗୁରୁ ଧନେଶ୍ୱର ସ୍ୱାଇଁ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ପରିଚିତ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟ ମର୍ଦ୍ଦଳର ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବାଦକ, ଗବେଷକ ଓ ଗୁରୁ । ୧୮ ମେ ୧୯୫୩ରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ନାହାନ୍ତରାଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୁରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦନରେ କଠୋର ତାଲିମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପରିବେଷଣ, ଶିକ୍ଷାଦାନ, ଗବେଷଣା ଓ ସଂରକ୍ଷଣରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ବାଦନରେ ତାଳ ଓ ଲୟର ଅସାଧାରଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶୁଦ୍ଧତା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଜଟିଳ ପଦଚାଳନା ଓ ଭାବାଭିବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଦେଶ ଓ ବିଦେଶର ବହୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମଞ୍ଚରେ ସେ ଅଗ୍ରଣୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦନ କରିଛନ୍ତି । ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଗୁରୁ ଭାବେ ସେ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦନର ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ :- ଗୁରୁ ଧନେଶ୍ୱର ସ୍ୱାଇଁ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦନ, ଶିକ୍ଷାଦାନ, ଗବେଷଣା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ରଖିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶୀ ତାଳ ଓ ବାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ତାଙ୍କର ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଲେଖା ଓ ରଚନା ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି । ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଲେଖା ଓ ରଚନା ମଧ୍ୟରେ ‘Odissi Mardala’, ‘Ekaka Badana Ra Srunkhala’, ‘Odissi Sangita Ra Tala’, ‘Mardala: Nrutya Sangita Ra Eka Pramukha Anga’, ‘Tala Hin Sangita Ra Prana’, ‘Odisha Ra Sanskrutika Parampara Re Mardala’, ‘Prachina Tala Paddhati’, ‘Odissi Nrutya Ra Tala Sambhara’, ‘Prayogika Alankara’ ଏବଂ ‘Development of Mardala in Odisha’ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ । ଏହି କଳାତ୍ମକ ଓ ଗବେଷଣାମୂଳକ ପ୍ରୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମର୍ଦ୍ଦଳର ଇତିହାସ, ଗଠନ, ପ୍ରୟୋଗ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଧିକ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ।

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ :- ମର୍ଦ୍ଦଳ ଓ ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ସଙ୍ଗୀତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ କଳାସାଧନା ପାଇଁ ଦେବପ୍ରସାଦ କଳାତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମପୁର (୧୯୯୭), ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ କଳା ପରିଷଦ, କଟକ (୧୯୯୯), ମର୍ଦ୍ଦଳ ଏକାଡେମୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱର (୨୦୦୩), ବାଦ୍ୟ ବିନୋଦ କ୍ଷେତ୍ରମୋହନ କର ସମ୍ମାନ (୨୦୦୩), ସଙ୍ଗୀତ ସୁଧାକର ବାଳକୃଷ୍ଣ ଦାଶ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୬ ଓ ୨୦୧୮), ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ଗାନ୍ଧର୍ବ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ମଣ୍ଡଳ ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୬), ସିଂହାରୀ ଶତବାର୍ଷିକୀ ସମ୍ମାନ (୨୦୦୮), ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ମାଦେଳୀ ଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ (୨୦୦୮), ବେଦବ୍ୟାସ ସଙ୍ଗୀତ ନୃତ୍ୟୋତ୍ସବ ସମ୍ମାନ (୨୦୦୯), ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ସମ୍ମାନ (୨୦୧୧), ଗୁରୁ ଶ୍ରୀନାଥ ରାଉତ ପୁରସ୍କାର (୨୦୧୨), ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର କଳା ସମ୍ମାନ (୨୦୧୨), ଗୁରୁ ଗୋପାଳ ପଣ୍ଡା ଓଡ଼ିଶୀ ଏକାଡେମୀ ସମ୍ମାନ (୨୦୧୩, ୨୦୧୫ ଓ ୨୦୧୯), ଓଡ଼ିଶୀ ବିକାଶ ପରିଷଦ ସମ୍ମାନ (୨୦୧୪), ଶୂଦ୍ରମୁନି ସମ୍ମାନ (୨୦୧୫), ଯୋଗେନ୍ଦ୍ରନାଥ ପତି ସ୍ମୃତି ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା (୨୦୧୫), ଗୁରୁ ବୀରବର ସାହୁ ପ୍ରତିଭା ସମ୍ମାନ (୨୦୧୬), ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ସମ୍ମାନ (୨୦୧୮), ଗୁରୁ ଗଙ୍ଗାଧର ସ୍ମୃତି ସମ୍ମାନ (୨୦୧୮), ସତ୍ୟବାଦୀ ସମ୍ମାନ (୨୦୧୮), ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସ ପୁରସ୍କାର (୨୦୧୯) ଏବଂ ନିଖିଳ ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଳ୍ପୀ ପରିଷଦ ସମ୍ମାନ (୨୦୨୦) ଭଳି ଅନେକ ସମ୍ମାନରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏଥିସହିତ ସେ ମାଦେଳୀ ସମ୍ମାନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳା ସମ୍ମାନ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ୍ୟ ସପ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆର୍ଟ ରିସର୍ଚ୍ଚ ସେଣ୍ଟର ସମ୍ମାନ, ମହାଦେବ ରାଉତ ନକ୍ଷତ୍ର ଗୁରୁକୁଳ ସମ୍ମାନ, ସୁରସିଙ୍ଗାର ସଂସଦ, ମୁମ୍ବାଇ ସମ୍ମାନ, ମହୋଦଧି ସମ୍ମାନ, କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ସମ୍ମାନ, ନିଖିଳ ଉତ୍କଳ ପାଳା ଗାୟକ ପରିଷଦ ସମ୍ମାନ, ଶ୍ରୀ ନୃତ୍ୟ ସମ୍ମାନ, ବାଗ୍ଦେବୀ ସମ୍ମାନ, ଗୁରୁ ସାହାଦେବ ପାଢ଼ୀ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଡ୍ୟାନ୍ସ ଏକାଡେମୀ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।

ଗୁରୁ ଧନେଶ୍ୱର ସ୍ୱାଇଁଙ୍କ ଅବଦାନ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ମର୍ଦ୍ଦଳ କେବଳ ଏକ ସହାୟକ ବାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଲୟାତ୍ମକ ପରିଚୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ । ନିଜର କଳାସାଧନା, ଗବେଷଣା, ଶିକ୍ଷାଦାନ ଓ ନିଷ୍ଠା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ, ଦଲିଲୀକରଣ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତରଣରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଅବଦାନ ରଖିଛନ୍ତି ।

ଗୀତିକବିତା ସଂକଳନ